Ekonomika lekarska: szaleństwo i paraliż

2020-07-12 04:26:37

Tekst: przekład w miarę możliwości na język wspólny z oryginalnego zapisanego w staroelfickim.

Szaleństwo

które się zowie phrenefis

Phrenefis jest odejście od rozumu, z gorączką wielką i zapalczywiścią, pochodzące z zapalenia Membran mózg pokrywających, (które się Meninges nazywają) albo też z zapalenia Diaphragmatis*, jako się przydaje w gorączkach wielkich.

Znaki:Naprzód gorączka ustawiczna sucha, niespanie, oddech ciężki, twarzy, oczu zapalenie, podczas z obydwu oczy łzy płyną, suchość przytym ciała niezwyczajna, puls prędki, zapomnienie się, rozum pomieszany, ręce drżą, uryna zapalona a czysta.

W tej chorobie uryna biała złym jest znakiem, także jeżeli womit dobrowolnie przypadnie żółty, albo zielony, albo czarny, złym także jest znakiem.

Item. Ci co się często śmieją, nie tak są niebezpieczni. Jeżeli się zaś tej choroby Hektyka** przyłączy, zaledwie uleczona być może.

Item. Jeżeli śpiąca choroba nastąpi, śmierć przynosi, także jeżeli nastąpi konwulsja, czkawka, zgrzytanie żebów, nieczucie się, są znaki śmierci.

Item. Ekskrementa jeżeli będą białe, albo czerwone, albo czarne, złym znakiem są, także wzdryganie się i przeciąganie. W gorączkach szaleństwo, nie zawsze jest niebezpieczne.

Sposoby leczenia:Potrzebne są naprzód Enemy***, krwi puszczanie z czoła, z ręki, albo z żył pulsowych, pryszcze za uszyma, kąpieli, nóg moczenie w ziołach warzonych.

Item. Za rzecz doświadczoną mają niektórzy, kura żywego na poły rozerznąwszy, przyłożyć na głowę. Insi jaskółki żywo porozrzynane przykładają. Insi dynię uwierciwszy surową, głowę nią okładają. Insi lina na pulsy (rozpłatanego) przykładają i do stóp.

W takiej chorobie Opiata są zawsze podejrzane, lepiej się od nich wstrzymać, miast nich warz makówki w wodzie, maczając w niej chustę okładaj głowę.

Weź makowego liścia, wierzbowego, sałacianego, psinek, szaleju warz w wodzie, niech chory moczy w tym nogi na noc.

Item. Weź olejku Różanego, Rumiankowego równe części, przylej octu, zakrapiaj tym chustę, którą głowę okładaj, skronie smaruj olejkiem muszkatowym, zamieszawszy go z szafranem miałko utartym.

Item. Emulsje różne chłodzące i posilające są potrzebne, przydaje się do nich Lap, Prunella**** i Syrop de Pau Errat.

Item. Bańka na sucho stawiona, na wierzch głowy znacznie pomaga.

O paraliżu

Paraliż pochodzi z pozatykania żył suchych (które Nervus się zowią), humorami Grubemi, niedopuszczając cyrkulacji duchom, które się nazywają Spiritus animales.

Dwojaki jest Paraliż jeden prawdziwy, a drugi nie prawdziwy.

Prawdziwy jest ten, w którym część naruszona czucie i władzę uraci. Nieprawdziwy zaś ten, który albo czucie, albo władzę odejmuje, jedno z tych. 

Znaki pospolite Paraliżu: Naprzód nagłe utracenie władzy, albo czucia, albo obojga wraz.

Item. W części naruszonej, zda się jakby mrówki szmerały, a pod czas oziębienie znaczne.

Item. Zawroty głowy, oczu zaćmienie, uszu pozatykanie, rozumu pomieszanie, mowy zmienienie, a czasem utracenie, flegmy z ust i z nosa płynienie. Zwyczajnie Paraliż zakończa Apoplexya.

Starych ludzi pospolicie napada Paraliż, dla defektu ciepła przyrodzonego; inszych zaś ludzi z różnych przyczyn, czasem z zimnej konsystencji powietrza, jako się trafia podczas jesieni, albo na wiosnę. Także z pełności humorów lepkich, flegmistych, ostrych, także z humorów ostrych, z głowy spływających in medullam spinalem, także trafia się z żyły suchej przepchniętej, albo naruszonej, z nieostrożneo krwie puszczenia, bywa też z kolek od śledziony pochodzących, albo z cholery, który lubo jest przytrudniejszy do leczenia, jednak żadnego w sobie nie ma niebezpieczeństwa.

Napada też paraliż z gniewu wielkiego, z zbytniej agitacji, co się trafia w tańcach; kiedy rozszalawszy się dla ochłodzenia na wiatr wychodzą, albo z łaźni, albo z ciepłej izby z odkrytą głową; najczęściej napada flegmatyków, owych pospolicie co się sedentarją bawią, a wiele jedzą i piją.

Choroba ta jest długa i do leczenia zbyt trudna, gdy jednak ze Szkorbutu, albo z kolicznej afekcji pochodzi: może być uleczona choć też z uporem.

Jeżeli trafia się z przeciętej suchej żyły rzadko kiedy uleczony być może, i owszem nigdy.

Niedoskonały paraliż który rękę, nogę lub pół twarzy naruszy, snadnie może być uleczony.

Kogo w jesieni lub na zimę naruszy, osobliwie starych, z trudnością bywa uleczony.

Jeżeli część paraliżem naruszona zcienczeje znak jest zły, jeżeli ból przystąpi, czyni jakąś nadzieję. Jeżeli chory jest przy siłach przy tym bólu i zawrotu głowy nie ma, mowę zupełną, gorączkę ma, znaki są dobre.

Item. Jeżeli część naruszona jest zimna, także gdy na stronie naruszonej oko się zmniejszy albo zmieni: także jeżeli się chory nie czuje, albo głowy ma znaczne pomieszanie, także się przyda biegunka, konwulsje, wszystkie te znaki są bardzo niebezpieczne, lubo życia nieco przedłużają, jednak się śmiercią zakończą.

Sposoby do leczenia: Zarażonego paraliżem, na prętce nacieraj gorczycą białą zwiercianą, przydawszy do niej octu dobrego i soli, albo weź gorzałki dobrej przydaj do niej gorczycy tartey, pieprzu, dzięgielu, tłuczonego jałowcu, rozmarynu co potrzeba, zamięszawszy nacieraj część zarażoną.Nadewszystko najskuteczniejsze są medykamenta z tą okolicznością, jeżeli chory na głowę znacznie nie szwankuje, jeżeli zawrotu nie cierpi, albo konwulsji, albo drętwienia nie ma, albo jeżeli się w szkorbucie przyda, albo z afekcji kolicznej, lubo też z inszej jakiej powierzchnej przyczyny. Krwie puszczanie podejrzane jest, dlatego ostrożnie z nią potrzeba, jednak w partykularnym paraliżu, który pochodzi albo z krwi złej, albo z spadku, albo z uderzenia. Można krew bezpiecznie puścić lub hemoroidy otworzyć.

Item. Olejek z Kantarides smażonych w oliwie, do nacierania części naruszonych jest dobry.

Potrzebne także są kichanie, pobudzenie, kurzenie bursztynem, kąpanie się w wodach siarczanych, także kąpiel z ziół nerwom służących, przydając siarki z wapnem niegaszonym, wprzód rozpuszczonym.

Item. Kąpiel z różnego rodzaju zwierząt, warząc liszki młode, młode mrówki, wraz z iołami należytymi jako: Bukowica, Szałwia, Rozmaryn, Łopianowe korzenie, Macierzanka.

Item. Dobra też rzecz jest, członek naruszony kłaść w świeży kałdon bydlęcy, albo w jęczmień warzony ciepły.

Item. Tabaka świeża, zielona w małmazji moczona (nacierać nią). części naruszone osobliwie po potach, znacznie pomaga. 

Autor nieznany

image

* przepona

** gorączka hektycznagorączka wyniszczająca, wzrastająca silnie wieczorem i spadająca poniżej normy rano

rumieniec hektycznyrumieniec wywołany podnieceniem; rumieniec gorączkowy, gruźliczy

*** lewatywa

**** Głowienka(Prunella L.) – rodzaj roślin z rodziny jasnotowatych

 

Wróć do strony głównej